بازار جهانی گندم در حالی وارد مرحله تازه‌ای از فشار عرضه شده که اختلال در صادرات روسیه و اوکراین، ذخایر واردکنندگان را تحت فشار قرار داده است.
به گزارش اینتومان، حملات به کشتی‌ها و زیرساخت‌های بندری در منطقه دریای سیاه از ماه ژوئیه روند جابه‌جایی محموله‌ها را مختل کرده و خریدارانی که در ماه‌های گذشته منتظر بهبود شرایط بودند، حالا ناچارند برای تامین گندم به سراغ صادرکنندگان دیگری بروند.
این تغییر مسیر، هزینه تامین گندم را افزایش داده است. قراردادهای آتی گندم در بورس شیکاگو که یکی از شاخص‌های مهم بازار جهانی محسوب می‌شود، از پایین‌ترین سطح خود در ژوئن حدود ۴۰ درصد رشد کرده و به بالاترین سطح در سه سال و نیم گذشته رسیده است.
در بازار فیزیکی نیز قیمت گندم صادرکنندگان دیگر افزایش یافته و ادامه این وضعیت می‌تواند هزینه تامین مواد غذایی را برای کشورهای وابسته به واردات افزایش دهد.
چرا بازار گندم دوباره دچار کمبود شده است؟
روسیه و اوکراین از مهم‌ترین تامین‌کنندگان گندم در بازار جهانی هستند و کشورهای مختلف در آسیا، خاورمیانه و آفریقا برای تامین بخشی از نیاز خود به منطقه دریای سیاه وابسته‌اند.
بسیاری از خریداران در ماه‌های گذشته خریدهای جایگزین را به امید توافق روسیه و اوکراین و بازگشت جریان عادی صادرات به تعویق انداختند. حالا با ادامه اختلال در حمل‌ونقل، ذخایر برخی واردکنندگان در حال کاهش است و آنها باید برای محموله‌های جدید وارد بازار شوند.
اوله هانسن، مدیر استراتژی کالا در ساکسو بانک، معتقد است اهمیت دریای سیاه در تجارت غلات باعث شده محدود شدن دسترسی به این منطقه، خریداران را به سمت منابع جایگزین سوق دهد؛ اتفاقی که می‌تواند فشار بیشتری بر قیمت‌ها وارد کند.
البته وضعیت همه کشورها یکسان نیست. برخی واردکنندگان خاورمیانه و آفریقا همچنان ذخایری دارند که می‌تواند نیاز آنها را تا نوامبر یا حتی پایان سال تامین کند. بنابراین بخش قابل توجهی از تقاضای جدید ممکن است با فاصله زمانی وارد بازار شود.
صادرات گندم روسیه و اوکراین کاهش یافت
داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد صادرات گندم روسیه در سپتامبر می‌تواند به حدود یک میلیون تن برسد؛ در حالی که این کشور در سپتامبر سال گذشته حدود ۵ میلیون تن گندم صادر کرده بود.
اوکراین نیز در همین ماه حدود یک میلیون تن گندم صادر خواهد کرد که حدود نیمی از صادرات این کشور در سپتامبر سال گذشته است.
کاهش عرضه از دریای سیاه در کوتاه‌مدت فشار بیشتری بر کشورهای آسیایی وارد کرده است. ایشان بانو، تحلیلگر کشاورزی کپلر، گفته است تعداد کشتی‌هایی که برای بارگیری وارد بنادر منطقه می‌شوند بسیار محدود شده و محموله‌های موجود عمدتاً راهی خاورمیانه و آفریقا می‌شوند؛ در نتیجه سهم آسیا از این صادرات کاهش یافته است.
اندونزی به دنبال گندم استرالیا رفت
اندونزی که دومین واردکننده بزرگ گندم در جهان معرفی شده، یکی از کشورهایی است که تحت تاثیر این اختلال قرار گرفته است.
این کشور در ماه جاری تنها حدود ۶۰ هزار تن گندم از منطقه دریای سیاه دریافت کرده، در حالی که این رقم در سپتامبر سال گذشته حدود ۵۰۰ هزار تن بود.
در نتیجه، کارخانه‌های آردسازی اندونزی به دنبال تامین گندم از منابع دیگری مانند آرژانتین و استرالیا هستند. معامله‌گران می‌گویند برای گندم استرالیا حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد بیشتر از قیمت‌هایی پرداخت می‌شود که پیش‌تر برای محموله‌های دریای سیاه توافق شده بود.
برخی کارخانه‌های آردسازی نیز برای جبران کمبود، به جای خرید محموله‌های فله بزرگ، سفارش‌های کوچک‌تر و کانتینری ثبت کرده‌اند؛ راهکاری که اگرچه امکان تامین فوری محصول را فراهم می‌کند، اما هزینه بیشتری به همراه دارد.
یکی از مدیران شرکت‌های آردسازی در جنوب شرق آسیا نیز گفته است این شرکت برای جایگزینی گندم روسیه و اوکراین، محموله‌هایی از استرالیا سفارش داده، اما به دلیل هزینه بالا از خرید محموله‌های فله خودداری کرده است.
قیمت گندم جایگزین چقدر شده است؟
بر اساس قیمت‌های مورد اشاره معامله‌گران، گندم دریای سیاه از مبدا رومانی با احتساب هزینه حمل و بیمه تا مقصد در جنوب شرق آسیا حدود ۳۴۰ دلار در هر تن قیمت دارد.
گندم سفید ممتاز استرالیا برای تحویل در ماه اکتبر نیز حدود ۳۴۵ دلار در هر تن پیشنهاد شده است.
این قیمت‌ها حدود ۲۵ درصد بالاتر از قیمت معاملات گندم دریای سیاه پیش از آغاز بحران کشتیرانی است.
افزایش هزینه تامین برای کارخانه‌های آردسازی به این معنا نیست که تمام این رشد قیمت بلافاصله به مصرف‌کننده منتقل می‌شود. یکی از مدیران صنعت آرد در جنوب شرق آسیا گفته است شرکت‌ها در شرایطی قرار گرفته‌اند که امکان انتقال کامل هزینه‌های اضافی به خریداران آرد را ندارند.
مصر هم با کاهش واردات گندم روبه‌رو شده است
مصر، یکی از بزرگ‌ترین خریداران گندم جهان، نیز در هفته‌های اخیر حجم بسیار کمتری از گندم روسیه و اوکراین دریافت کرده است.
داده‌های رسمی نشان می‌دهد واردات گندم مصر در نیمه نخست سپتامبر به ۱۴۳ هزار و ۸۷۰ تن رسیده، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۸۷۶ هزار و ۱۳۹ تن بوده است.
مصر برای کاهش وابستگی به روسیه و اوکراین، به دنبال افزایش خرید از فرانسه و دیگر تامین‌کنندگان اروپایی است. با این حال، برخی خریداران مصری هنوز تمایل چندانی به تغییر منبع تامین ندارند، زیرا کارخانه‌های آردسازی به نوع خاصی از گندم عادت کرده‌اند و بخشی از ذخایر داخلی نیز همچنان در دسترس است.
در همین شرایط، برخی کارخانه‌های آردسازی مصر فعالیت خود را به حدود ۳۰ درصد ظرفیت کاهش داده‌اند و منتظرند ببینند آیا قیمت‌ها دوباره پایین می‌آید یا خیر.
قیمت گندم تا پایان سال چه می‌شود؟
چشم‌انداز قیمت گندم در کوتاه‌مدت بیش از هر چیز به وضعیت صادرات دریای سیاه و روند جنگ روسیه و اوکراین وابسته است.
اگر اختلال در کشتیرانی ادامه پیدا کند و واردکنندگان برای تجدید ذخایر خود هم‌زمان وارد بازار شوند، رقابت برای خرید محموله‌های موجود می‌تواند قیمت‌ها را بیشتر تحت فشار قرار دهد. این احتمال به‌ویژه برای کشورهای آسیایی که وابستگی بیشتری به واردات دارند، اهمیت دارد.
از سوی دیگر، بازگشت کشتیرانی در دریای سیاه می‌تواند اثر معکوس داشته باشد. به گفته یکی از معامله‌گران، در صورت ازسرگیری صادرات عادی، قیمت گندم ممکن است تا حدود یک‌پنجم کاهش پیدا کند. برخی فعالان بازار حتی احتمال کاهش ۵۰ تا ۶۰ دلاری قیمت هر تن را در چنین شرایطی مطرح کرده‌اند.
بنابراین بازار گندم در ماه‌های آینده با دو سناریوی متفاوت روبه‌رو است: ادامه اختلال در صادرات دریای سیاه که می‌تواند فشار صعودی بر قیمت‌ها ایجاد کند، یا بهبود جریان تجارت و بازگشت عرضه که می‌تواند بخشی از افزایش اخیر قیمت‌ها را خنثی کند.
در شرایط فعلی، زمان ورود دوباره خریداران بزرگ به بازار و وضعیت حمل‌ونقل در دریای سیاه دو عامل تعیین‌کننده برای مسیر قیمت گندم تا پایان سال خواهند بود.
