تشدید حملات روسیه و اوکراین به کشتیها و زیرساختهای بندری در دریای سیاه، صادرات غلات از این منطقه را با اختلال جدی روبهرو کرده و نگرانیها درباره افزایش بیشتر قیمت جهانی مواد غذایی را افزایش داده است.
به گزارش اینتومان، تابستان امسال برای خدمه کشتیهای تجاری در دریای سیاه به یکی از مرگبارترین دورههای جنگ روسیه و اوکراین تبدیل شد. حملات متقابل دو کشور به کشتیها و زیرساختهای بندری، صادرات حیاتی غلات را مختل کرده و اکنون نگرانیهایی درباره تأثیر این درگیریها بر قیمت جهانی مواد غذایی شکل گرفته است.
به گزارش گاردین، بر اساس برآورد اتحادیه دریانوردان ترکیه، در ماه ژوئیه در نتیجه حمله به ۳۵ کشتی در دریای سیاه، دستکم ۲۳ نفر جان خود را از دست دادند. تعداد کشتهشدگان در همین یک ماه از مجموع تلفات خدمه کشتیها در این منطقه طی تمام دوره جنگ تا پیش از ژوئیه بیشتر بوده است.
به این ترتیب، دریای سیاه اکنون یکی از خطرناکترین، و بر اساس برخی ارزیابیها خطرناکترین، مناطق جهان برای کشتیرانی تجاری محسوب میشود. این وضعیت در شرایطی ایجاد شده که همزمان درگیریهای دیگری نیز امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز، دریای سرخ و خلیج عدن را تهدید میکند.
حملات روسیه به بنادر و کشتیهای اوکراین
روسیه از ماههای نخست جنگ در سال ۲۰۲۲، بارها زیرساختهای بندری و کشتیهای مستقر در بنادر اوکراین در دریای سیاه را هدف قرار داد.
این حملات صادرات غلات اوکراین را با مشکل مواجه کرد و یکی از مهمترین مسیرهای انتقال محصولات کشاورزی این کشور به بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار داد.
در ماه ژوئیه نیز روسیه بار دیگر مراکز اصلی صادرات غلات اوکراین در اودسا و چورنومورسک را هدف حمله قرار داد.
اما افزایش اخیر ناامنی در دریای سیاه و دریای آزوف، که از طریق تنگه کرچ به یکدیگر متصل هستند، فقط نتیجه حملات روسیه نیست.
حملات تلافیجویانه اوکراین
اوکراین نیز در واکنش به حملات روسیه، حملات پهپادی علیه کشتیها و تأسیسات بندری روسیه انجام داده است.
یکی از اهداف حملات اوکراین، نفتکشهای روسی بودهاند که کییف میگوید بخشی از «ناوگان سایه» روسیه هستند. روسیه از این شبکه صدها کشتی برای دور زدن تحریمهای مربوط به صادرات نفت استفاده میکند.
اوکراین همچنین کشتیها و ساختمانهای بندری در نووروسیسک، یکی از بنادر مهم روسیه در دریای سیاه، را هدف قرار داده است. این بندر برای صادرات نفت و غلات روسیه اهمیت زیادی دارد.
یکی از نمونههای قابل توجه خطرات جدید برای کشتیها، ماجرای کشتی باری روسی Omskiy-۱۰۷ است. پس از آنکه این کشتی در نزدیکی نووروسیسک هدف یک پهپاد اوکراینی قرار گرفت، خدمه آن کشتی را ترک کردند.
کشتی بدون خدمه صدها کیلومتر در آبها سرگردان شد و سرانجام در نزدیکی ساحل دریای سیاه ترکیه و در حوالی تنگه بسفر به گل نشست.
خطر برای کشتیهای تجاری بیشتر شده است
تحلیلگران شرکت اطلاعات ریسک دریایی Vanguard هشدار دادهاند که تهدید علیه کشتیرانی تجاری در منطقه افزایش یافته است.
به گفته آنها، کشتیهای تجاری اکنون بیشتر در معرض خطر قرار دارند، زیرا بندرهایی که به آنها رفتوآمد میکنند، نوع فعالیت تجاری و محمولهای که حمل میکنند، همگی میتوانند آنها را به هدف تبدیل کنند.
همچنین دامنه حملات از خود بنادر و مناطق نزدیک به آنها فراتر رفته و خطر برای کشتیها در بخش گستردهتری از دریای سیاه افزایش یافته است.
صادرات غلات روسیه و اوکراین کاهش یافته است
ناامنی در مسیرهای دریایی تاکنون صادرات غلات روسیه و اوکراین را به میزان قابل توجهی کاهش داده است.
این مسئله نگرانیها را افزایش داده که اختلال در عرضه غلات بتواند همزمان با سایر شوکهای بازار مواد غذایی، فشار بیشتری بر قیمتها وارد کند و کشورهای وابسته به واردات گندم، جو و ذرت را با مشکلات بیشتری مواجه سازد.
روسیه بزرگترین صادرکننده غلات جهان است و بخش زیادی از محصولات خود را به خاورمیانه و شمال آفریقا، بهویژه ترکیه و مصر، صادر میکند.
اوکراین نیز پنجمین صادرکننده بزرگ غلات جهان محسوب میشود.
بیش از ۷۰ درصد صادرات دریایی غلات روسیه از دریای سیاه انجام میشود
روسیه در ماه ژوئیه و پس از موجی از حملات پهپادی اوکراین، کشتیرانی در دریای آزوف را متوقف کرد.
مسکو سپس بخشی از صادرات غلات خود را به مسیرهای جایگزین، از جمله دریای خزر، دریای بالتیک و مسیرهای اقیانوس آرام، منتقل کرد.
با این حال، این مسیرها نمیتوانند بهسادگی جایگزین بنادر دریای سیاه شوند.
بر اساس تحلیل Oxford Economics، بیش از ۷۰ درصد صادرات دریایی غلات روسیه از بنادر دریای سیاه انجام میشود و حدود ۲۰ درصد دیگر نیز از طریق دریای آزوف صادر میشود.
«تاتیانا اورلووا»، اقتصاددان ارشد بازارهای نوظهور در Oxford Economics، گفته است برآوردهایی وجود دارد که نشان میدهد صادرات غلات روسیه در ماه اوت به حدود ۴۰ درصد ظرفیت عادی کاهش یافته است.
صادرات غلات اوکراین هم با مشکل مواجه شده است
اوکراین نیز امسال برداشت غلاتی پربازده و زودهنگام داشته، اما نتوانسته حجم زیادی از محصولات خود را از طریق بنادر دریای سیاه صادر کند.
وزیر غذا و کشاورزی اوکراین اخیراً اعلام کرده است که این کشور تنها حدود یکسوم ظرفیت صادراتی خود را استفاده کرده و حدود ۱.۴ میلیون تن غلات صادر کرده است.
این صادرات از طریق مجموعهای از مسیرهای دریایی، ریلی، رودخانهای و جادهای انجام شده است.
کاهش صادرات دو کشور در شرایطی رخ میدهد که بازار جهانی مواد غذایی همچنان با عوامل دیگری نیز روبهرو است.
قیمت گندم در مسیر افزایش
قیمت جهانی گندم طی هفتههای اخیر افزایش یافته، هرچند همچنان پایینتر از سطحی است که در ابتدای جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ ثبت شد.
تحلیلگران هشدار میدهند ادامه اختلال در صادرات دریایی غلات میتواند قیمتها را بیشتر افزایش دهد و اثر سایر شوکهای عرضه مواد غذایی را تشدید کند.
جنگ ایران و آمریکا، کاهش تولید غلات در اروپا پس از گرمای شدید تابستان و شکلگیری سریع پدیده آبوهوایی النینو از جمله عواملی هستند که میتوانند فشار بیشتری بر بازار جهانی مواد غذایی وارد کنند.
گرمای شدید تابستان در اروپا به کاهش عملکرد محصولات کشاورزی و افزایش خسارتهای بخش کشاورزی منجر شده است. همزمان، تغییرات مرتبط با النینو میتواند شرایط آبوهوایی نامساعدی را در بخشهایی از جهان ایجاد کند.
قیمت جهانی مواد غذایی چقدر افزایش مییابد؟
بر اساس پیشبینی Oxford Economics، قیمت جهانی مواد غذایی در سال جاری میلادی تقریباً ۱۲ درصد افزایش خواهد یافت.
این مؤسسه برای سال ۲۰۲۷ نیز افزایش حدود ۴.۸ درصدی قیمت مواد غذایی را پیشبینی کرده است.
با این حال، شرایط امروز با سال ۲۰۲۲ تفاوتهایی دارد.
در زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین، بسیاری از کشورهای بزرگ واردکننده مواد غذایی آمادگی کافی برای چنین شوکی نداشتند و با کاهش ناگهانی عرضه غلات مواجه شدند.
به گفته اورلووا، اکنون بسیاری از کشورها ذخایر غلات بیشتری در اختیار دارند و همین ذخایر میتواند تا حدی اثر شوک جدید را کاهش دهد.
با این حال، او تأکید کرده است که تأثیر تشدید درگیریها بر قیمت مواد غذایی تقریباً اجتنابناپذیر است.
در نتیجه، ادامه حملات در دریای سیاه فقط یک تهدید برای امنیت کشتیها و خدمه آنها نیست. این درگیریها میتواند زنجیره تأمین غلات جهان را نیز تحت فشار قرار دهد و در شرایطی که بازار مواد غذایی همزمان با جنگ، گرمای شدید و تغییرات آبوهوایی مواجه است، زمینه افزایش بیشتر قیمت مواد غذایی را فراهم کند.
