مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، که پیشتر بهعنوان اقتصاددان و رئیس بانک مرکزی به رویکردی محتاطانه و آرام شهرت داشت، در رویارویی تجاری و سیاسی با دونالد ترامپ چهرهای متفاوت از خود نشان داده است. او پس از شکست مذاکرات تجاری با آمریکا، از پذیرش خواستههای واشنگتن خودداری کرد و گفت: «وقتی به شما حمله میشود، وارد جنگ شدهاید. به ما حمله شد.»
به گزارش اینتومان، مارک کارنی پشت تریبونی با روکش گردو ایستاده بود و چهرهاش جدی و گرفته به نظر میرسید. او اعلام کرد مذاکرات کانادا با بزرگترین شریک تجاری این کشور شکست خورده است.
به گزارش گاردین، کارنی گفت: «بهار گذشته هشدار دادم که آمریکا تلاش میکند ما را درهم بشکند تا بتواند مالک ما شود. و قول دادم که این اتفاق هرگز، هرگز رخ نخواهد داد. ما به این قول عمل میکنیم.»
او که سالها در مقام رئیس بانک مرکزی تلاش کرده بود بازارهای مالی را آرام کند، اکنون از مردم کانادا میخواست خود را برای دورهای از نااطمینانی و رویارویی آماده کنند.
در پایان نشست خبری روز شنبه، خبرنگاری با اشاره به لحن جدی و تهاجمی سخنان کارنی پرسید: «چرا امروز احساس میشود مارک کارنی به جنگ میرود؟»
نخستوزیر کانادا لحظهای مکث کرد و پاسخ داد:
«به ما حمله شد. وقتی به شما حمله میشود، وارد جنگ شدهاید. به ما حمله شد.»
اقتصاددان آرامی که به رقیب سرسخت ترامپ تبدیل شد
تبدیل کارنی، اقتصاددان و رئیس سابق بانک مرکزی که هیچ سابقه انتخاباتی نداشت، به یک سیاستمدار قدرتمند در عرصه جهانی، برخلاف بسیاری از پیشبینیها بوده است.
اما کارنی اکنون در نقشی قرار گرفته که پیشتر گفته بود کانادا به آن نیاز دارد: رهبری که در برابر رقیبی غیرقابل پیشبینی و کینهجو ایستادگی کند؛ رقیبی که به گفته منتقدان، به دنبال افزایش نفوذ خود بر کانادا است.
پس از شکست مذاکرات تجاری میان آمریکا و کانادا، دو طرف یکدیگر را مسئول بنبست معرفی کردند و تهدیدهای خود درباره اعمال تعرفههای جدید را عملی کردند.
ترامپ نیز در تازهترین اقدام خود برای تشدید تنش، روز پنجشنبه فرمانی اجرایی صادر کرد که بر اساس آن دولت فدرال آمریکا باید نام «دریاچه انتاریو» را به «دریاچه آمریکا» تغییر دهد.
اما کارنی با کنار کشیدن از توافق پیشنهادی آمریکا، کاری انجام داد که بسیاری از رهبران پیشین کمتر حاضر به انجام آن بودند: او ترامپ و آمریکا را به آزمودن عزم کانادا دعوت کرد.
کارنی گفت: «ما نمیتوانیم چیزی را که آنها پیشنهاد کردهاند بپذیریم و چیزی را که آنها خواستهاند، نخواهیم داد.»
«او بسیار مصمم بود»
برای کسانی که کارنی را از دوران فعالیتش در بانک مرکزی میشناسند، این امتناع حسابشده از پذیرش یک توافق نامطلوب چندان تعجبآور نیست.
کارنی در دشتهای غربی کانادا بزرگ شد و مسیر حرفهای او، داستان فردی بیرون از حلقههای قدرت است که بهتدریج وارد نهادهای قدرتمند شد و در نهایت آنها را تغییر داد.
یکی از افرادی که در سال ۲۰۲۱، زمانی که کارنی فرستاده ویژه سازمان ملل در امور اقلیمی بود، با او همکاری میکرد، میگوید کارنی «بسیار سرسخت و مصمم» بود.
کارنی هنگام تلاش برای متقاعد کردن بانکها به پذیرش تعهدات اقلیمی میتوانست رویکردی بسیار دوستانه و دیپلماتیک داشته باشد.
همکار سابق او میگوید کارنی زمانی که با افرادی روبهرو میشد که میدانست باید آنها را متقاعد کند، بسیار دیپلماتیک رفتار میکرد.
با این حال، ایستادگی امروز او در برابر ترامپ در عرصه جهانی نیز برای همکاران سابقش تعجبآور نیست.
به گفته یکی از آنها، این رفتار ناشی از همان عزم و عدم تمایل کارنی به عقبنشینی است.
کارنی همیشه چنین مسلط نبود
کارنی در سال ۲۰۱۳، زمانی که جورج آزبورن، وزیر خزانهداری وقت بریتانیا، او را به ریاست بانک انگلستان منصوب کرد، هنوز چنین اعتمادبهنفسی در عرصه عمومی نداشت.
رویکرد سختگیرانه و نتیجهگرای او در ابتدا با فضای سنتی و قدیمی بانک انگلستان در لندن چندان سازگار نبود. نهادی که هنگام ورود کارنی هنوز نگهبانانی با لباس صورتی و کلاههای بلند در ورودی خود داشت.
با این حال، ویژگیهایی که کارنی در دوران فعالیت خود در گلدمن ساکس به دست آورده بود، همچنان در دوران نخستوزیریاش نیز دیده میشود.
افرادی که با او کار میکنند میگویند کارنی صبح زود از خواب بیدار میشود، بهطور منظم میدود و از وزیرانش انتظار دارد پروندههای کاری خود را کاملاً بشناسند.
گزارشهای رسانهای همچنین حاکی از آن است که کارکنان دفتر او باید لباس رسمی تجاری بپوشند و اسناد نیز باید با املای انگلیسی بریتانیایی نوشته شوند؛ موضوعی که حتی باعث نارضایتی برخی زبانشناسان کانادایی شده است.
رئیس بانکی که از ورود به سیاست هراس نداشت
کارنامه کارنی در مجموعهای از نهادهای قدرتمند نشاندهنده ذهنی تحلیلی و دقیق است، اما دوران ریاست او بر بانک انگلستان ثابت کرد که این اقتصاددان دانشگاهی، در مواقع ضروری حاضر است وارد عرصه سیاسی نیز بشود.
کارنی زمانی که راهبرد ارتباطی بانک انگلستان را تغییر داد و سیاست «راهنمایی آیندهنگر» را برای توضیح مسیر احتمالی نرخ بهره در آینده معرفی کرد، این رویکرد بلافاصله با استقبال مواجه نشد.
پت مکفادن، نماینده ارشد حزب کارگر که اکنون عضو کابینه است، بانک انگلستان در دوران کارنی را متهم کرد که با پیامهای متناقض درباره آینده نرخ بهره، سرمایهگذاران و افکار عمومی را سردرگم کرده است.
در اکتبر ۲۰۱۵ و در آستانه همهپرسی خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، کارنی در سخنرانی خود در دانشگاه آکسفورد بر مزایای «گشودگی اقتصادی و مالی» ناشی از عضویت بریتانیا در اتحادیه اروپا تأکید کرد.
او در عین حال با توجه به بحران بدهی منطقه یورو که هنوز در خاطرهها تازه بود، درباره خطر افزایش بیثباتی مالی در صورت عضویت در اتحادیه اروپا نیز هشدار داد.
با این حال، حامیان برگزیت از اظهارات مثبت او درباره اتحادیه اروپا انتقاد کردند و آن را دخالت ناموجه در موضوعی سیاسی دانستند.
این اختلاف زمانی شدت گرفت که کارنی هشدار داد برگزیت ممکن است بریتانیا را وارد رکود کند.
برنارد جنکین، مدیر محافظهکار کارزار خروج از اتحادیه اروپا، در نامهای از کارنی خواست در این موضوع دخالت نکند.
پاسخ کارنی نشان داد او از رویارویی هراسی ندارد. او در نامه خود تأکید کرد که قصد دارد سوءبرداشتهای موجود را رد کند و جنکین را به «درک نادرست اساسی از استقلال بانک مرکزی» متهم کرد.
در نهایت بریتانیا پس از برگزیت وارد رکودی که کارنی درباره آن هشدار داده بود نشد؛ موضوعی که بسیاری از اقتصاددانان، بخشی از آن را به واکنش سریع و قدرتمند بانک انگلستان، از جمله کاهش سریع نرخ بهره و اجرای برنامه خرید اضطراری اوراق بهادار، نسبت دادند.
«کارنی بسیار جدی، تحلیلی و هدفمند است»
چارلز رندل، که پنج سال عضو هیئتمدیره نهاد تنظیم مقررات احتیاطی بریتانیا بود، در دوران ریاست کارنی بر بانک انگلستان با او همکاری داشت.
او میگوید اگر با افراد زیادی که در بانک با کارنی کار کردهاند صحبت شود، احتمالاً کسانی را پیدا خواهید کرد که از نقاط ضعف او بگویند، اما با گذشت زمان و نگاه دوباره به تجربه کاریاش، کارنی را یکی از تأثیرگذارترین افرادی میداند که با آنها کار کرده است.
رندل که بعدها ریاست نهاد نظارت بر رفتار مالی بریتانیا را برعهده گرفت، کارنی را حتی در پشت صحنه نیز فردی «بسیار جدی، بسیار تحلیلی، بسیار هدفمند» و «بسیار دقیق در نحوه برقراری ارتباط» توصیف کرد.
او به واکنش کارنی پس از همهپرسی برگزیت در سال ۲۰۱۶ اشاره میکند؛ زمانی که کارنی صبح روز بعد مقابل دوربینها ظاهر شد و به بازارهای مالی اطمینان داد بانک انگلستان برای مقابله با پیامدهای این تصمیم آماده است.
رندل این اقدام را «شاهکاری در پیامرسانی راهبردی» توصیف میکند.
تسلیم شدن، امنیت نمیآورد
جوزف استاینبرگ، استاد اقتصاد دانشگاه تورنتو، میگوید کارنی در جریان بحث برگزیت از بیان واقعیتهای دشوار اقتصادی خودداری نکرد، اما در جنگ تجاری کنونی آمریکا و کانادا، کمتر درباره جنبههای اقتصادی مسئله صحبت کرده است.
به گفته او، کارنی در عرصه عمومی بیشتر بر موضوع حاکمیت ملی تأکید میکند، در حالی که احتمالاً در پشت صحنه به اقتصاد سخت و واقعیتهای دشوار یک وضعیت بسیار شکننده فکر میکند.
تصمیم کارنی برای مقابله با آمریکا باعث شده برخی اقتصاددانان، از جمله استاینبرگ، هشدار دهند که کانادا ممکن است آسیب اقتصادی بسیار بیشتری نسبت به آمریکا متحمل شود.
برای نخستین بار در دوران حرفهای کارنی، او کاملاً در برابر افکار عمومی پاسخگوست؛ واقعیتی که دو شخصیت متفاوت او را در برابر یکدیگر قرار میدهد: تکنوکراتی که اقتصاد را بهخوبی میشناسد و سیاستمداری که باید هزینههای سیاسی مصالحه را نیز در نظر بگیرد.
استاینبرگ میگوید در شرایط فعلی، مردم کانادا احتمالاً نسبت به هرگونه امتیازدهی به آمریکا بهشدت حساس هستند، حتی اگر برخی از این امتیازها از نظر اقتصادی به نفع کانادا باشد.
کارنی در ژانویه و در مجمع جهانی اقتصاد در داووس هشدار داده بود که «تسلیم شدن امنیت نمیخرد»؛ آن هم در جهانی که قدرتهای بزرگ و هژمونیک نقش پررنگتری پیدا کردهاند.
او در آن سخنرانی مستقیماً نام ترامپ را مطرح نکرد، اما سخنانش بهعنوان انتقادی غیرمستقیم از رئیسجمهور آمریکا تفسیر شد؛ بهویژه از تلاش ترامپ برای کنار گذاشتن برخی اتحادهای قدیمی و بازطراحی نظم جهانی در راستای منافع آمریکا.
یکی از راهکارهای پیشنهادی کارنی، ایجاد روابط عمیقتر میان کشورهای موسوم به «قدرتهای میانی» و کاهش وابستگی به متحدان سنتی بوده است.
این رویکرد اکنون در کانادا نیز در حال اجراست و با سرعتی پیش میرود که دیوید کولتو، نظرسنج سیاسی، آن را نوعی «دولت با آمادگی دوران جنگ، بدون وجود جنگ» توصیف کرده است.
کارنی چگونه کانادا را برای رویارویی آماده میکند؟
کارنی بسیاری از سیاستهای نخستوزیر پیشین، جاستین ترودو، را کنار گذاشته است؛ از جمله برخی الزامات مربوط به کربن و خودروهای برقی.
دولت او همچنین اجرای پروژههای بزرگ، از جمله یک خط لوله نفتی، را سرعت بخشیده و دهها میلیارد دلار بیشتر برای حوزه دفاعی اختصاص داده است.
دیوید کولتو میگوید افکار عمومی تقریباً بدون واکنش منفی جدی، این تغییرات را پذیرفته است و محبوبیت کارنی در تمام این دوره تقریباً حفظ شده است.
او میگوید زمانی که کارنی برای نخستین بار نخستوزیر شد، نسبت به توانایی یک رئیس سابق بانک مرکزی برای واکنش به افکار عمومی تردید داشت، زیرا پاسخگویی به افکار عمومی دقیقاً نقطه مقابل وظیفه یک بانکدار مرکزی است.
اما عملکرد کارنی او را غافلگیر کرده است.
به گفته کولتو، کارنی درک ظریفی از شرایط کشور نشان داده و توانسته هم از نظر سیاسی مؤثر باشد و هم حمایت عمومی از خود را در یکی از دشوارترین دورهها حفظ کند.
این موضوع نشان میدهد که نباید غریزه سیاسی کارنی را دستکم گرفت.
نظرسنجیها نیز نشان میدهد کارنی همچنان رهبری است که کاناداییها بیش از دیگران به او برای هدایت کشور در شرایط نااطمینانی اقتصادی اعتماد دارند.
اما نخستوزیر کانادا اکنون نقشی را پذیرفته که زمانی تقریباً با شخصیت و سابقه حرفهای او ناسازگار به نظر میرسید: درخواست از کشوری بسیار کوچکتر و کمقدرتتر از همسایه جنوبی برای ایستادگی در برابر فشار آمریکا.
کارنی در سخنرانی اخیر خود گفت:
«کاناداییها تسلیم آبوهوا نمیشوند؛ ما در آن شکوفا میشویم. منتظر نمیمانیم ببینیم باد از کدام طرف میوزد. خودمان را به امواج نمیسپاریم تا حوادث ما را به این سو و آن سو ببرند.
ما مسیر خودمان را تعیین میکنیم. آبوهوای خودمان را میسازیم. در کانادا، از ساحل تا ساحل و تا ساحل دیگر، ما صاحب خانه خودمان هستیم.»
