انتقال سهمیه بنزین از کارت سوخت به کارت بانکی از ابتدای مهرماه وارد مرحله آزمایشی تازه‌ای می‌شود؛ طرحی که قرار است ابتدا در ۵ استان اجرا شود و در صورت موفقیت، به‌تدریج تا پایان سال به سراسر کشور برسد.
به گزارش اینتومان، با وجود طرح برخی عنوان‌ها درباره «انتقال بنزین به کد ملی»، سازوکار فعلی به معنای اختصاص سهمیه مستقل به هر شهروند نیست. در مرحله کنونی، سهمیه همچنان به خودرو وابسته است و قرار است به کارت بانکی مالک یا بهره‌بردار خودرو منتقل شود.
در این طرح، کارت بانکی تنها ابزار پرداخت هزینه بنزین نخواهد بود و «سوئیچ سهمیه سوخت» مسئول ثبت، نگهداری و محاسبه سهمیه و اتصال اطلاعات خودرو، مالک، سهمیه و پرداخت خواهد بود.
سهمیه بنزین چگونه به کارت بانکی منتقل می‌شود؟
براساس آیین‌نامه اجرایی طرح، وزارت امور اقتصادی و دارایی با همکاری وزارت ارتباطات، شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، فراجا و بانک مرکزی موظف به ایجاد «سوئیچ سهمیه سوخت» هستند.
این سامانه قرار است اطلاعات مربوط به خودرو، مالک، سهمیه و پرداخت را به یکدیگر متصل کند. همچنین امکان ثبت کارت بانکی بهره‌بردار خودرو در این سامانه پیش‌بینی شده است.
در صورت تغییر مالکیت خودرو نیز اطلاعات مربوط به سهمیه باید به مالک جدید منتقل شود. بنابراین در مرحله فعلی، کد ملی بیشتر نقش شناسه‌ای برای اتصال کارت بانکی به مالکیت خودرو و سهمیه سوخت دارد و به معنای ایجاد سهمیه جداگانه برای هر فرد نیست.
فراجا اطلاعات مربوط به مالکیت خودرو و کد ملی را در اختیار سامانه قرار می‌دهد و بانک مرکزی نیز باید امکان شناسایی کد ملی مرتبط با کارت بانکی را فراهم کند.
سهمیه ۶۰ و ۵۰ لیتری چه می‌شود؟
عبدالحسین همتی، دبیر کمیسیون انرژی مجلس، درباره اجرای آزمایشی طرح انتقال سهمیه بنزین به کارت بانکی گفته است در ۵ استانی که به‌صورت پایلوت مشمول طرح شده‌اند، باید تا پایان مهرماه سوخت‌گیری با شیوه جدید انجام شود و پس از آن، اجرای طرح به‌تدریج در سایر نقاط کشور دنبال شود.
به گفته او، سهمیه ۶۰ لیتری بنزین با نرخ هزار و ۵۰۰ تومان و سهمیه ۵۰ لیتری با نرخ ۳ هزار تومان که اکنون روی کارت سوخت مالک خودرو شارژ می‌شود، به کارت بانکی مالک یا بهره‌بردار خودرو منتقل خواهد شد.
بنزین با نرخ سوم، یعنی لیتری ۱۰ هزار تومان، همچنان در مرحله فعلی با کارت سوخت جایگاه قابل استفاده است. با این حال، به گفته همتی، در ادامه قرار است این سهمیه نیز مشابه سازوکاری که در استان کرمان اجرا شده، با میزان مشخص برای هر خودرو به کارت بانکی منتقل شود.
آیا سوخت‌گیری با کارت بانکی دیگران ممنوع می‌شود؟
یکی از پرسش‌های مهم درباره طرح جدید، نحوه استفاده از کارت بانکی افراد مختلف برای سوخت‌گیری است. از آنجا که در سازوکار جدید کارت بانکی به اطلاعات مالک یا بهره‌بردار خودرو و سهمیه آن متصل می‌شود، هدف طرح این است که سهمیه هر خودرو از طریق کارت بانکی ثبت‌شده برای آن قابل استفاده باشد.
بنابراین انتقال سهمیه به کارت بانکی به معنای تبدیل سهمیه خودرو به سهمیه شخصی نیست و سازوکار استفاده از کارت افراد دیگر نیز تابع ضوابط سامانه جدید خواهد بود. جزئیات نهایی درباره محدودیت‌های استفاده از کارت بانکی دیگران باید با اعلام دستورالعمل اجرایی طرح مشخص شود.
طرح «بنزین برای همه» چه بود؟
انتقال سهمیه بنزین از خودرو به فرد، ایده جدیدی نیست. در سال ۱۴۰۰ طرحی با عنوان «بنزین برای همه» در جزیره کیش به‌صورت آزمایشی اجرا شد.
در آن طرح، به دارندگان کد ملی، چه صاحب خودرو و چه فاقد خودرو، سهمیه ماهانه ۲۰ لیتر بنزین اختصاص داده شد. هدف این طرح، توزیع یارانه بنزین میان همه شهروندان، به جای اختصاص آن صرفاً به مالکان خودرو بود.
طرح کیش پس از چند ماه متوقف شد و درباره نتایج اجرای آن گزارش‌ها و روایت‌های متفاوتی منتشر شد؛ از جمله گزارش‌هایی درباره افزایش مصرف در دوره آزمایشی. با این حال، ارزیابی رسمی و جامع دولتی که بتوان براساس آن با قطعیت از موفقیت یا شکست این طرح سخن گفت، به‌صورت عمومی منتشر نشده است.
آیا بنزین در نهایت به کد ملی اختصاص پیدا می‌کند؟
آنچه در مرحله فعلی در حال اجراست، با طرح «بنزین برای همه» تفاوت دارد. در سازوکار جدید، سهمیه همچنان به خودرو وابسته است، اما ابزار ثبت و استفاده از سهمیه در حال انتقال از کارت سوخت به شبکه بانکی است.
در صورت تکمیل زیرساخت‌های اطلاعاتی، سامانه جدید می‌تواند اطلاعات خودرو، مالک، کد ملی، کارت بانکی و میزان مصرف را به یکدیگر متصل کند. همین زیرساخت می‌تواند در آینده امکان اجرای مدل‌های دیگری برای تخصیص یا قیمت‌گذاری سوخت را نیز فراهم کند، اما این موضوع به معنای تصویب یا اجرای سهمیه مستقل برای هر فرد در شرایط فعلی نیست.
یکی از مدل‌هایی که در بحث‌های مربوط به اصلاح مصرف انرژی مطرح شده، استفاده از سازوکارهای پلکانی مشابه تعرفه برق است. در این مدل، مصرف تا یک سطح مشخص با نرخ پایین‌تر محاسبه می‌شود و با افزایش مصرف، هزینه پله‌های بالاتر نیز افزایش پیدا می‌کند.
در صورت استفاده از چنین الگویی برای بنزین، میزان مصرف هر خودرو می‌تواند در تعیین هزینه نهایی سوخت نقش بیشتری داشته باشد. با این حال، اجرای چنین مدلی نیازمند تصمیم‌گیری درباره نرخ‌ها، میزان سهمیه، نحوه محاسبه مصرف و سازوکار اجرایی آن است و نمی‌توان آن را به‌عنوان نتیجه قطعی طرح فعلی انتقال سهمیه به کارت بانکی اعلام کرد.
